Բնական պարարտանյութեր տնային պայմաններում․ ինչն է իրականում արդյունավետ

Տնային օրգանական մնացորդները իսկապես կարելի է վերածել այգու և սենյակային բույսերի համար օգտակար նյութի, սակայն խոհանոցային յուրաքանչյուր մնացորդ պարարտանյութ չի դառնում անմիջապես ծաղկամանի մեջ ավելացնելուց հետո։ Բանանի կեղևը, սուրճի մրուրը, ձվի կճեպը և բուսական մնացորդները նախ պետք է քայքայվեն, որպեսզի դրանցում պարունակվող նյութերը բույսերի համար ավելի հասանելի դառնան։

Տնային պայմաններում ամենահուսալի տարբերակներն են հասուն կոմպոստը և վերմիկոմպոստը։ Դրանք բարելավում են հողի կառուցվածքը, նպաստում են հողային միկրոօրգանիզմների գործունեությանը և աստիճանաբար ապահովում են բույսերը սննդանյութերով։ Տնային հավելումները չեն փոխարինում ճիշտ լուսավորությանը, ջրմանը և համապատասխան հողախառնուրդին, ուստի դրանք պետք է կիրառել չափավոր։

Ինչ են անվանում բնական պարարտանյութեր

Բնական պարարտանյութեր են համարվում բուսական, կենդանական կամ հանքային ծագման նյութերը։ Դրանցից են կոմպոստը, հումուսը, վերմիկոմպոստը, փայտի մոխիրը և պատրաստի օրգանական խառնուրդները։ Դրանցում պարունակվող սննդանյութերը հաճախ աստիճանաբար են հասանելի դառնում՝ հողային միկրոօրգանիզմների աշխատանքի արդյունքում։

«Բնական» բառը չի նշանակում, որ միջոցն ինքնաբերաբար անվտանգ է ցանկացած բույսի համար։ Մոխրի ավելցուկը փոխում է հողի թթվայնությունը, չքայքայված սննդային մնացորդները կարող են գրավել միջատներին, իսկ օրգանական նյութի չափազանց մեծ քանակը՝ վատացնել հողախառնուրդի օդաթափանցելիությունը։

Պարարտացնելուց առաջ օգտակար է ծանոթանալ սենյակային բույսերի խնամքի հիմնական կանոններին։ Լույսի պակասից կամ գերխոնավացումից թուլացած բույսը հնարավոր չէ վերականգնել միայն պարարտանյութով։

Կոմպոստը՝ տնային պարարտանյութի հիմնական տարբերակը

Կոմպոստը ստացվում է բուսական և խոհանոցային օրգանական մնացորդների վերահսկվող քայքայման արդյունքում։ Պատրաստի նյութը պետք է ունենա միատարր, փխրուն կառուցվածք, մուգ գույն և անտառային հողի հոտ։ Բանջարեղենի, մրգերի կամ տերևների սկզբնական կտորները չպետք է հեշտությամբ ճանաչելի լինեն։

Նորմալ կոմպոստացման համար անհրաժեշտ է համադրել խոնավ, ազոտ պարունակող նյութերը և չոր, ածխածնով հարուստ բաղադրիչները։

Ինչ կարելի է ավելացնել կոմպոստի մեջ

• բանջարեղենի և մրգերի մաքրած մնացորդներ,
• բանանի կեղև,
• սուրճի մրուր և թղթե ֆիլտրեր,
• թեյի տերևներ՝ առանց պլաստիկ պարունակող փաթեթների,
• մանրացված ձվի կճեպ,
• չոր տերևներ և փոքր քանակությամբ խոտ,
• մանրացված ստվարաթուղթ և առանց փայլուն ծածկույթի թուղթ,
• առողջ բույսերի կտրված մասեր։

Ինչ չի կարելի ավելացնել սովորական տնային կոմպոստի մեջ

• միս, ձուկ և կաթնամթերք,
• ճարպեր և բուսական յուղեր,
• ընտանի կենդանիների արտաթորանք,
• պլաստիկ, ապակի և մետաղ,
• արտահայտված հիվանդության նշաններով բույսեր,
• հասուն սերմերով մոլախոտեր,
• ներկված կամ քիմիական նյութերով մշակված փայտ։

Կոմպոստային զանգվածը պետք է մնա չափավոր խոնավ, բայց ոչ ջրով հագեցած։ Օդի պակասի և ավելորդ խոնավության դեպքում առաջանում է տհաճ հոտ, իսկ քայքայման գործընթացը դանդաղում է։ Չափազանց չոր զանգվածը նույնպես դանդաղ է քայքայվում, ուստի անհրաժեշտության դեպքում այն թեթևակի խոնավացնում են։

Պարբերական խառնումն ապահովում է թթվածնի մուտքը։ Հասունացման արագությունը կախված է բաղադրիչների չափից, ջերմաստիճանից, խոնավությունից և խառնման հաճախականությունից։ Չհասունացած կոմպոստը սենյակային բույսերի ծաղկամաններում օգտագործել չի կարելի։

Ինչպես կիրառել պատրաստի կոմպոստը

Այգում հասուն կոմպոստը կարելի է բարակ շերտով տարածել հողի մակերեսին կամ զգուշորեն խառնել վերին շերտին։ Այն օգնում է բարելավել ծանր հողի կառուցվածքը և բարձրացնել չափազանց թեթև հողի խոնավություն պահելու կարողությունը։

Սենյակային բույսերի համար կոմպոստն օգտագործում են միայն որպես հողախառնուրդի բաղադրիչ, ոչ թե մաքուր ձևով։ Այն պետք է լինի ամբողջությամբ հասուն, մաքուր և առանց տհաճ հոտի։ Կոմպոստի չափազանց մեծ քանակը կարող է խառնուրդը դարձնել խիտ, երկար ժամանակ խոնավ և զգայուն արմատների համար ոչ հարմար։

Փոխատնկելիս պարտադիր պետք է հաշվի առնել կոնկրետ բույսի պահանջները։ Սանսևիերիաները, զամիոկուլկասները և սուկուլենտները ավելի փխրուն և արագ չորացող հողախառնուրդի կարիք ունեն, քան խոնավասեր արևադարձային տեսակները։

Վերմիկոմպոստ սենյակային և այգու բույսերի համար

Վերմիկոմպոստը ստացվում է օրգանական մնացորդների՝ հատուկ կոմպոստային որդերի միջոցով վերամշակման արդյունքում։ Փոքր բնակարանի կամ փակ տարածքի համար այս եղանակը հաճախ ավելի հարմար է, քան սովորական կոմպոստային կույտը, եթե ճիշտ են վերահսկվում խոնավությունն ու ավելացվող մնացորդների քանակը։

Տարայի մեջ կարելի է ավելացնել բանջարեղենի մաքրած մնացորդներ, սուրճի մրուր, թեյ, մանրացված կճեպ և փոքր չափաբաժիններով մրգային մնացորդներ։ Խոնավ և քաղցր մնացորդների ավելցուկը, հատկապես մեծ քանակությամբ մրգերը, կարող են առաջացնել հոտ և մանր ճանճեր։

Պատրաստի վերմիկոմպոստը փոքր չափաբաժիններով ավելացնում են հողախառնուրդին կամ օգտագործում որպես բարակ մակերեսային սնուցում։ Այն չպետք է խիտ շերտով դիպչի բույսի ցողունին։

Կարելի՞ է օգտագործել սուրճի մրուրը

Օգտագործված սուրճի մրուրը պարունակում է օրգանական նյութ և կարող է օգտակար բաղադրիչ լինել կոմպոստի համար։ Սակայն այն պատրաստի հավասարակշռված պարարտանյութ չէ և չպետք է կազմի հողախառնուրդի հիմնական մասը։

Չարժե խոնավ սուրճի մրուրը պարբերաբար հաստ շերտով լցնել սենյակային բույսի ծաղկամանի մեջ։ Այն կարող է խտանալ, դժվարացնել մակերեսի չորացումը և նպաստել բորբոսի կամ սնկային մոծակների առաջացմանը։

Լավագույն տնային տարբերակը սուրճի մրուրի փոքր քանակությունը կոմպոստի մյուս նյութերի հետ խառնելն է։ Պետք չէ նաև ակնկալել, որ օգտագործված սուրճը հուսալիորեն կթթվեցնի հողը, քանի որ դրա ազդեցությունը pH-ի վրա կայուն չէ։

Ձվի կճեպը՝ որպես կալցիումի աղբյուր

Ձվի կճեպը հիմնականում կազմված է կալցիումի միացություններից, սակայն հողի մեջ այն դանդաղ է քայքայվում։ Խոշոր կտորները կարող են երկար ժամանակ գրեթե անփոփոխ մնալ, ուստի կճեպը հարմար չէ որպես կալցիումի պակասը արագ վերացնելու միջոց։

Օգտագործելուց առաջ կճեպը պետք է լվանալ, չորացնել և մանրացնել։ Ամենագործնական տարբերակը ստացված փոշին կոմպոստի մեջ ավելացնելն է, որտեղ այն աստիճանաբար կմշակվի մյուս օրգանական մնացորդների հետ։

Կճեպը ջրի մեջ թրջելը այն լիարժեք հեղուկ պարարտանյութ չի դարձնում։ Եթե բույսի մոտ կասկածվում է կալցիումի պակաս, նախ պետք է ստուգել ջրումը, արմատների վիճակը, հողի թթվայնությունն ու բաղադրությունը։

Ինչու է բանանի կեղևը ավելի լավ կոմպոստացնել

Բանանի կեղևը պարունակում է հանքային տարրեր, սակայն դրանք գտնվում են բուսական հյուսվածքի ներսում։ Մի քանի ժամ կամ օր ջրի մեջ թրջելը չի ապահովում սննդանյութերի ամբողջական և կանխատեսելի անցում ջրի մեջ։

Բանանի թուրմը չի կարելի համարել հավասարակշռված պարարտանյութ՝ հայտնի խտությամբ։ Տաք սենյակում քաղցր օրգանական մնացորդները կարող են սկսել խմորվել, առաջացնել հոտ և գրավել մանր ճանճերին։

Ավելի հուսալի է կեղևը փոքր մասերի բաժանել և ավելացնել սովորական կոմպոստի կամ վերմիկոմպոստի մեջ։ Քայքայումից հետո դրա բաղադրիչները կդառնան ավելի կայուն օրգանական նյութի մաս։

Ինչպես ճիշտ օգտագործել փայտի մոխիրը

Այգում կարելի է կիրառել միայն մաքուր, չմշակված փայտից ստացված մոխիր։ Չի կարելի օգտագործել ներկված տախտակների, լամինացված նյութերի, հավելումներով փայտածխի կամ կենցաղային աղբի այրման մնացորդները։

Փայտի մոխիրը պարունակում է հանքային տարրեր և ունի արտահայտված ալկալային ազդեցություն։ Այն բարձրացնում է հողի pH-ը, ուստի հատկապես զգույշ պետք է կիրառել այն շրջաններում, որտեղ հողն արդեն չեզոք կամ ալկալային է։

Մոխիր մի ավելացրեք հորտենզիաների, ազալիաների, հապալասի և թթու հող պահանջող այլ բույսերի մոտ։ Այն նաև չպետք է խառնել սենյակային բույսերի հողախառնուրդին՝ առանց սկզբնական pH-ը հստակ իմանալու։

Այգու հողի համար մոխիրը նպատակահարմար է կիրառել միայն փոքր չափաբաժիններով և ցանկալի է՝ հողի վերլուծությունից հետո։ Այն չի կարող համարվել համալիր պարարտանյութի ունիվերսալ փոխարինող, քանի որ դրա բաղադրությունը կախված է փայտի տեսակից և այրման պայմաններից։

Ինչու մեղրը, շաքարը և սոխի թուրմը չեն փոխարինում պարարտանյութին

Մեղրն ու շաքարը հիմնականում պարունակում են ածխաջրեր, սակայն չեն ապահովում բույսին ազոտի, ֆոսֆորի, կալիումի և միկրոտարրերի հավասարակշռված քանակություն։ Քաղցր լուծույթների ավելացումը հողին կարող է խթանել միկրոօրգանիզմների աճը, առաջացնել հոտ և գրավել միջատներին։

Սոխի և սխտորի կեղևը կարելի է փոքր չափաբաժիններով ավելացնել կոմպոստի մեջ։ Սակայն անհայտ խտությամբ տնային թուրմը չպետք է համարել պարարտանյութ կամ վնասատուներից երաշխավորված պաշտպանություն։

Սարդոստայնային տիզ, վահանաքոս, ալրատիզ կամ այլ վնասատու հայտնաբերելու դեպքում նախ պետք է որոշել դրա տեսակը, մեկուսացնել բույսը և ընտրել համապատասխան մշակման եղանակ։

Տնային պարարտանյութը միշտ չէ, որ ավելի լավ է պատրաստի պարարտանյութից

Կոմպոստը, վերմիկոմպոստը և առանձին կենցաղային մնացորդները հաստատուն NPK բաղադրություն չունեն։ Հնարավոր չէ ճշգրիտ որոշել, թե յուրաքանչյուր սնուցումից հետո բույսը որքան ազոտ, ֆոսֆոր, կալիում և միկրոտարր է ստանում։

Սենյակային բույսերի կանոնավոր սնուցման համար հաճախ ավելի հարմար է օգտագործել հստակ բաղադրությամբ և կիրառման հրահանգով պատրաստի պարարտանյութ։ Տնային կոմպոստը միաժամանակ կարելի է կիրառել որպես հողախառնուրդի բաղադրիչ և օրգանական նյութի աղբյուր։

Բույսերի խնամքի համար նախատեսված ապրանքների բաժնում կարելի է դիտել հողախառնուրդներ, պարարտանյութեր և այլ նյութեր։ Ցանկացած միջոց պետք է կիրառել՝ հաշվի առնելով կոնկրետ բույսի տեսակը և արտադրողի առաջարկած չափաբաժինը։

Երբ չի կարելի բույսերը պարարտացնել

Տնային կամ պատրաստի պարարտանյութեր չպետք է կիրառել, եթե բույսը՝

• վերջերս է փոխատնկվել թարմ և սննդարար հողի մեջ,
• ուժեղ չորացած է,
• տառապում է մշտական գերխոնավացումից,
• ունի վնասված կամ փտող արմատներ,
• վերջերս է առաքվել և հարմարվում է նոր պայմաններին,
• գտնվում է արտահայտված ձմեռային հանգստի փուլում,
• վնասատուներով վարակված է և թուլացած մշակումներից։

Նախ պետք է վերացնել վատ վիճակի պատճառը։ Պարարտացումը չի փոխհատուցում լույսի պակասը, սխալ ընտրված ծաղկամանը կամ արմատների վնասումը։

Անվտանգ կիրառման հիմնական կանոնները

• Ծաղկամանի մեջ թարմ սննդային մնացորդներ մի ավելացրեք։
• Օգտագործեք միայն ամբողջությամբ հասուն կոմպոստ։
• Սուրճի մրուրը հաստ շերտով մի տարածեք։
• Մոխիր մի կիրառեք՝ առանց հողի թթվայնությունը հաշվի առնելու։
• Միաժամանակ մի խառնեք մի քանի տնային թուրմեր։
• Նոր միջոցի կիրառումը սկսեք նվազագույն քանակից։
• Հետևեք հողի խոնավությանը և տերևների վիճակին։

Ինչ բնական պարարտանյութեր է լավագույնը պատրաստել տանը

Տնային պայմանների մեծ մասում լավագույն ընտրությունը հասուն բուսական կոմպոստն է կամ վերմիկոմպոստը։ Սուրճի մրուրը, բանանի կեղևը և մանրացված ձվի կճեպը ավելի ճիշտ է օգտագործել որպես կոմպոստացման հումք, ոչ թե որպես առանձին արագ ազդեցությամբ պարարտանյութեր։

Փայտի մոխիրը հարմար է միայն այգու հողի սահմանափակ կիրառման համար, երբ դրա ալկալային ազդեցությունն իսկապես անհրաժեշտ է։ Մեղրը, շաքարը և պատահական խոհանոցային թուրմերը բույսերի կանոնավոր սնուցման համար օգտագործել պետք չէ։

Առողջ աճի համար ավելի կարևոր են ճիշտ լուսավորությունը, ջրումը և հողախառնուրդի բաղադրությունը։ Դիտեք BUYS.AM-ի սենյակային բույսերը կամ կարդացեք բույսերի խնամքի հիմնական սխալների մասին հոդվածը։