Ասպլենիում (Asplenium nidus)
Ասպլենիումը՝ հայտնի նաև որպես թռչնի բույնի բաչ, ամենահայտնի և գեղեցիկ արևադարձային սենյակային բույսերից է։ Այն պատկանում է Ասպլենիումի ընտանիքին (Aspleniaceae)։
Բնական պայմաններում աճում է Ասիայի, Աֆրիկայի, Ավստրալիայի, Մադագասկար կղզու և Խաղաղ օվկիանոսի կղզիների արևադարձային անտառներում։ Այն սովորաբար աճում է ծառերի կեղևների վրա կամ ժայռերի ճեղքերում՝ որպես էպիֆիտ, այսինքն՝ բույս, որը չի սնվում հյուրընկալողից, այլ պարզապես օգտագործում է այն որպես հենարան։
Տեսքը
Ասպլենիումը ձևավորում է լայն վարդակաձև բույս՝ կազմված երկար, փայլուն, հաստ տերևներից, որոնց երկարությունը կարող է հասնել մինչև 60–100 սմ։
Տերևները վառ կանաչ են, եզրերը՝ թեթև ալիքավոր, իսկ կենտրոնական երակը՝ մուգ գույնի։
Ժամանակի ընթացքում բույսը ձևավորում է հարթ, կլորավուն վարդակ, որը հիշեցնում է թռչնի բույն՝ հենց այստեղից էլ բույսի անվանումը։
Աճեցման պայմաններ և խնամք
Լուսավորություն
- Նախընտրում է պայծառ, բայց ցրված լույս։
- Ուղիղ արևի ճառագայթները կարող են առաջացնել տերևների այրվածքներ։
- Լավագույն տեղավորումը՝ հյուսիսային կամ արևելյան պատուհանի մոտ, կամ լուսավոր սենյակում՝ առանց ուղիղ արևի։
Լույսի պակասի դեպքում տերևները գունաթափվում և թուլանում են, իսկ լույսի ավելցուկի դեպքում՝ դեղնում և չորանում։
Ոռոգում
- Հողը պետք է լինի մշտապես մի փոքր խոնավ, բայց ոչ ջրով լցված։
- Ջրել միայն ծայրերից, խուսափելով բույսի կենտրոնից (բույնից), քանի որ այնտեղ ջրի կուտակումը կարող է առաջացնել փտում։
- Ձմռանը ջրելու հաճախականությունը փոքր-ինչ նվազեցնում են, բայց հողը չպետք է լրիվ չորանա։
Խորհուրդ՝ օգտագործիր փափուկ, ֆիլտրացված կամ անձրևաջուր՝ սենյակային ջերմաստիճանով։
Ջերմաստիճան
- Օպտիմալ միջակայքը՝ +18°C – +25°C։
- Չի սիրում սառը հոսանքներ և ջերմաստիճանի կտրուկ փոփոխություններ։
- Ամռանը կարելի է դնել պատշգամբում կամ այգում, եթե չկա ուղիղ արև և ջերմաստիճանը կայուն է։
Օդի խոնավություն
- Սա Ասպլենիումի խնամքի ամենակարևոր պայմաններից մեկն է։
Այն սիրում է բարձր խոնավություն՝ 60–80%։
Խոնավությունը բարձրացնելու եղանակներ.
- Օգտագործել օդի խոնավացուցիչ,
- Տակ դնել խոնավացված քարեր կամ մամուռ,
- Կանոնավոր կերպով ջրով փոշիացնել տերևները (բայց ոչ կենտրոնը)։
Հող և փոխպատվաստում
- Պետք է լինի թեթև, օդաթափանց հող՝ օրինակ՝
- 1 մաս տերևահող,
- 1 մաս տորֆ,
- 1 մաս պեռլիտ կամ կոպիտ ավազ։
Կարելի է օգտագործել պատրաստի խառնուրդ՝ պապռոտնիների կամ խոլորձների համար։
Փոխպատվաստումը կատարվում է յուրաքանչյուր 2–3 տարին մեկ՝ գարնանը, երբ արմատները դուրս են գալիս տարայի բացվածքներից։
Ընտրիր փոքր-ինչ ավելի մեծ տարա՝ լավ ջրաթափվող հիմքով։
Պարարտացում
- Ասպլենիումը պարարտացնում են գարնանից մինչև աշուն՝ յուրաքանչյուր 2–3 շաբաթը մեկ՝ սենյակային դեկորատիվ տերևավոր բույսերի համար նախատեսված թույլ լուծույթով (կես դեղաչափով)։
- Ձմռանը պարարտացումը դադարեցվում է։
Բազմացում
Ասպլենիումը բազմացնելը տանը բավական դժվար է, քանի որ այն չի ձևավորում բաժանվող թփեր։
Հիմնական ձևը՝ սպորներով բազմացումն է, որոնք առաջանում են տերևների ներքևի մասում, բայց այս գործընթացը երկարատև է և պահանջում է տաք, խոնավ միջավայր (օր.՝ ջերմոց)։
Բարձր խոնավության պայմաններում երբեմն բույսի հիմքում կարող են առաջանալ փոքր վարդակներ, որոնք հնարավոր է գարնանը առանձնացնել և տնկել առանձին։
Հետաքրքիր փաստեր
- Բնական պայմաններում Ասպլենիումները հաճախ աճում են ծառերի վրա, իսկ նրանց վարդակներում կուտակվում են տերևներ ու օրգանական մնացորդներ՝ դառնալով բնական կոմպոստ։
- Որոշ մշակույթներում Ասպլենիումի տերևները օգտագործվել են ժողովրդական բժշկության մեջ՝ հակաբորբոքային միջոցների պատրաստման համար։
- Այն հիանալի բույս է օդը մաքրելու և ինտերիերին արևադարձային շունչ հաղորդելու համար։
