Օդը մաքրող բույսեր բնակարանում․ իրականություն և տարածված միֆեր

Օդը մաքրող բույսերը հաճախ խորհուրդ են տրվում ննջասենյակի, գրասենյակի և բնակելի սենյակների համար։ Այդպիսի ցանկերում սովորաբար հանդիպում են քլորոֆիտումը, սանսևիերիան, սպատիֆիլիումը, դրացենան, ֆիկուսը, էպիպրեմնումը և ալոեն։ Այս բույսերն իսկապես մասնակցում են գազափոխանակությանը և լաբորատոր պայմաններում կարող են կլանել որոշ ցնդող միացություններ։

Սակայն փոքր հերմետիկ խցիկներում ստացված փորձերի արդյունքները չի կարելի ուղղակիորեն կիրառել սովորական բնակարանի համար։ Իրական սենյակում մշտապես օդափոխանակություն է տեղի ունենում, առաջանում են աղտոտման նոր աղբյուրներ, իսկ մի քանի բույսերի կողմից նյութերի հեռացման արագությունը մնում է շատ ցածր։ Այդ պատճառով սենյակային բույսերը չեն փոխարինում օդափոխությանը, աշխատող օդափոխության համակարգին և օդի զտմանը։

Արդյո՞ք սենյակային բույսերն իրականում մաքրում են օդը

Տերևները, արմատները, հողախառնուրդը և դրա մեջ ապրող միկրոօրգանիզմները կարող են մասնակցել որոշ նյութերի կլանմանն ու վերափոխմանը։ Հենց այս ազդեցությունն է նկատվել լաբորատոր հետազոտություններում, երբ բույսը տեղադրվել է փակ խցիկում՝ մեկ որոշակի աղտոտիչի սահմանված խտությամբ։

Փակ և փոքր ծավալում նյութի խտության նվազումը հնարավոր է չափել մի քանի ժամ կամ օր անց։ Սակայն բնակելի սենյակը շատ ավելի մեծ է լաբորատոր խցիկից, իսկ օդը մշտապես ներթափանցում է պատուհաններից, դռներից, օդափոխության անցքերից և շենքի տարբեր բացվածքներից։

Այդ պատճառով ճիշտ ձևակերպումը հետևյալն է․ սենյակային բույսերը վերահսկվող պայմաններում ունեն առանձին աղտոտիչներ կլանելու չափելի ունակություն, սակայն մի քանի սովորական ծաղկաման չեն ապահովում ամբողջ բնակարանի օդի նշանակալի մաքրում։

Որտեղի՞ց է առաջացել «օդը մաքրող բույսեր» արտահայտությունը

Այս արտահայտության տարածումը մեծապես կապված է հետազոտությունների հետ, որոնց ընթացքում ստուգվել է բույսերի՝ օդից ցնդող օրգանական միացություններ հեռացնելու ունակությունը։ Փորձերին մասնակցել են տարբեր դեկորատիվ տեսակներ, իսկ չափումները կատարվել են հերմետիկ կամ գրեթե հերմետիկ խցիկներում։

Հետագայում արդյունքները սկսել են օգտագործվել հոդվածներում և գովազդային նյութերում՝ առանց կարևոր սահմանափակումները նշելու։ Լաբորատոր պայմաններում մեկ նյութի խտության նվազումը ներկայացվել է որպես ննջասենյակի կամ ամբողջ բնակարանի օդը մաքրելու ունակություն։

Բույս ընտրելիս օգտակար է տարբերել երկու պնդում․

• բույսը լաբորատոր խցիկում կարող է կլանել որոշակի նյութ,
• մեկ կամ մի քանի բույս կարող է նկատելիորեն մաքրել իրական սենյակի օդը։

Առաջին պնդումը հաստատվել է փորձերով։ Երկրորդի համար սովորական ծաղկամանային բույսերի ազդեցությունը բավարար չէ գործնական նշանակալի արդյունք ստանալու համար։

Ինչ աղտոտիչներ են ուսումնասիրվել լաբորատոր փորձերում

Սենյակային բույսերի հետազոտություններում առավել հաճախ ուսումնասիրվել են ցնդող օրգանական միացություններ, որոնք կարող են արտազատվել շինանյութերից, հարդարման նյութերից, կահույքից, ներկերից, սոսինձներից և կենցաղային միջոցներից։

Ուսումնասիրված նյութերի թվում եղել են՝

• ֆորմալդեհիդը,
• բենզոլը,
• տրիքլորէթիլենը,
• տոլուոլը,
• քսիլոլը,
• որոշ այլ ցնդող միացություններ։

Սա չի նշանակում, որ յուրաքանչյուր նշված բույս արդյունավետորեն հեռացնում է բոլոր թվարկված նյութերը կամ պաշտպանում է մարդուն դրանց ազդեցությունից։ Արդյունքը կախված է բույսի տեսակից, տերևների ընդհանուր մակերեսից, արմատների վիճակից, հողի բաղադրությունից, նյութի խտությունից, փորձի տևողությունից և օդափոխանակությունից։

Ինչն է իրականում բարելավում բնակարանի օդի որակը

Օդի որակը բարելավելու համար առաջին հերթին պետք է որոշել աղտոտման աղբյուրը։ Դա կարող է լինել ծխախոտի ծուխը, բորբոսը, այրման արտադրանքները, նոր հարդարման նյութերը, ներկերը, լուծիչները, բուրավետիչները, մաքրող միջոցները կամ սխալ աշխատող ջեռուցման սարքերը։

Հիմնական միջոցներն են՝

• Աղբյուրի հեռացումը։ Սենյակում չօգտագործել նյութեր և միջոցներ, որոնք շարունակաբար աղտոտիչներ են արտազատում։
• Օդափոխումը։ Թարմ օդը նվազեցնում է բազմաթիվ նյութերի խտությունը, եթե տվյալ պահին դրսի օդը բավականաչափ մաքուր է։
• Աշխատող օդափոխության համակարգը։ Օդափոխանակությունը հատկապես կարևոր է խոհանոցում, լոգարանում և բարձր խոնավությամբ տարածքներում։
• Մասնիկների զտումը։ Փոշու և մանր մասնիկների համար օգտագործվում են համապատասխան մեխանիկական ֆիլտրեր։
• Գազային նյութերի զտումը։ Որոշ ցնդող նյութերի համար օգտագործվում են ակտիվացված ածխով կամ այլ համապատասխան սորբենտով համակարգեր։
• Խոնավության վերահսկումը։ Ավելորդ խոնավությունը նպաստում է բորբոսի առաջացմանը, իսկ չափազանց չոր օդը կարող է անհարմարություն առաջացնել։
• Կանոնավոր մաքրումը։ Փոշու հեռացումը նվազեցնում է մակերեսների և օդի մեջ եղած մասնիկների քանակը։

Սենյակային բույսերը կարող են լրացնել ինտերիերը, սակայն չպետք է օգտագործվեն այս միջոցների փոխարեն։

Արդյո՞ք բույսերը բարձրացնում են սենյակի թթվածնի մակարդակը

Բավարար լուսավորության պայմաններում բույսերը ֆոտոսինթեզի ընթացքում կլանում են ածխաթթու գազ և արտազատում թթվածին։ Միաժամանակ դրանք շուրջօրյա շնչում են՝ օգտագործելով փոքր քանակությամբ թթվածին և արտազատելով ածխաթթու գազ։

Մի քանի սենյակային բույս չեն կարող նկատելիորեն փոխել ամբողջ սենյակի թթվածնի մակարդակը։ Դրանց գազափոխանակության ծավալը չափազանց փոքր է՝ համեմատած սենյակի օդի ընդհանուր ծավալի և սովորական օդափոխանակության հետ։

Բույսերի արտազատած թթվածնի առաջացման մասին ավելի մանրամասն կարող եք կարդալ ֆոտոսինթեզի ընթացքում բույսերի կողմից թթվածնի արտադրության մասին հոդվածում։

Արդյո՞ք սանսևիերիան գիշերը թթվածին է արտադրում

Սանսևիերիան պատկանում է CAM-ֆոտոսինթեզ օգտագործող բույսերին։ Այն կարող է հերձանցքները հիմնականում բացել գիշերը և կլանել ածխաթթու գազ՝ այն հետագա օգտագործման համար պահպանելով։

Սակայն ածխաթթու գազի գիշերային կլանումը չի նշանակում, որ առանց լույսի ակտիվորեն թթվածին է արտադրվում։ Թթվածինն առաջանում է ֆոտոսինթեզի լուսային ռեակցիաների ժամանակ, որոնց համար անհրաժեշտ է լույսի էներգիա։

Այդ պատճառով սանսևիերիան կարելի է ընտրել ննջասենյակի համար իր դեկորատիվ տեսքի, կոմպակտության և համեմատաբար պարզ խնամքի պատճառով, բայց ոչ այն խոստման հիման վրա, թե այն գիշերը զգալիորեն հագեցնում է սենյակը թթվածնով։

Կարո՞ղ են բույսերը բարձրացնել օդի խոնավությունը

Բույսերը տերևների միջոցով գոլորշացնում են ջրի մի մասը։ Այս գործընթացը կոչվում է տրանսպիրացիա։ Այդ պատճառով մեծ քանակությամբ ակտիվ աճող բույսերը տեսականորեն կարող են ազդել փոքր սենյակի խոնավության վրա։

Մի քանի ծաղկամանի ազդեցությունը սովորաբար շատ ավելի թույլ է, քան ջեռուցման, օդափոխության, ջերմաստիճանի և կենցաղային խոնավացուցիչի ազդեցությունը։ Բացի այդ, չի կարելի օդի խոնավությունը բարձրացնել հողը մշտապես գերխոնավ պահելու միջոցով։

Մշտապես թաց հողախառնուրդը կարող է առաջացնել արմատների փտում, սնկային մոծակներ, տհաճ հոտ և բորբոս։ Բույսերը պետք է ջրել հողի վիճակի համաձայն, ոչ թե սենյակի օդը խոնավացնելու նպատակով։

Ինչպես ընտրել «օդը մաքրող» համարվող բույսերը

Սենյակային բույսը պետք է ընտրել առաջին հերթին տվյալ տարածքի պայմանների համաձայն։ Այն տեսակը, որն ստանում է համապատասխան լուսավորություն և ճիշտ ջրում, շատ ավելի լավ տեսք կունենա, քան բույսը, որը գնվել է միայն «օդը մաքրող բույսերի» հանրաճանաչ ցանկի պատճառով։

Գնելուց առաջ հաշվի առեք՝

• նախատեսվող վայրի լուսավորությունը,
• պատուհանից հեռավորությունը,
• ամռան և ձմռան ջերմաստիճանը,
• ջեռուցման սարքերի մոտ օդի չորությունը,
• հողախառնուրդի չորացման արագությունը,
• հասուն բույսի չափը,
• երեխաների և ընտանի կենդանիների առկայությունը,
• խնամքին հատկացնելու հնարավոր ժամանակը։

Տարբեր տեսակներ կարող եք դիտել Երևանում առաքմամբ սենյակային բույսերի բաժնում։

Քլորոֆիտում

Քլորոֆիտումը հաճախ գլխավորում է օդը մաքրող բույսերի ցանկերը։ Այն օգտագործվել է լաբորատոր հետազոտություններում, սակայն տնային պայմաններում այս բույսի հիմնական առավելություններն են արագ աճը, արտահայտիչ աղեղնաձև տերևները և համեմատաբար պարզ խնամքը։

Քլորոֆիտումը նախընտրում է պայծառ ցրված լույս, բայց կարող է դիմանալ նաև ավելի թույլ լուսավորությանը։ Խորը ստվերում աճը դանդաղում է, իսկ խայտաբղետ տեսակները կարող են կորցնել հակադիր գունավորումը։

Հողը ջրում են մասնակի չորացումից հետո։ Մշտապես թաց սուբստրատը չի բարելավում բույսի փոխազդեցությունն օդի հետ և կարող է վնասել արմատները։

Սանսևիերիա

Սանսևիերիան հարմար է նրանց համար, ովքեր փնտրում են դիմացկուն դեկորատիվ տերևավոր բույս։ Հաստ տերևները խոնավություն են կուտակում, ուստի բույսը շատ ավելի վատ է տանում հաճախակի ջրումը, քան հողի ժամանակավոր չորացումը։

Այն կարող է աճել չափավոր լուսավորության պայմաններում, սակայն ավելի լավ է զարգանում պայծառ ցրված լույսի տակ։ Լիակատար մթության մեջ բնական աճ չի լինի։

Տարբեր չափերի և ձևերի բույսեր կարող եք ընտրել սանսևիերիաների բաժնում։

Սպատիֆիլիում

Սպատիֆիլիումը մասնակցել է որոշ ցնդող միացությունների կլանման հետազոտություններին, սակայն տան համար այն ավելի ճիշտ է ընտրել որպես դեկորատիվ ծաղկող բույս։

Այն նախընտրում է պայծառ ցրված լույս և հողի ավելի հավասարաչափ խոնավություն, քան սանսևիերիան կամ ալոեն։ Միաժամանակ արմատների մշտապես թաց հողի մեջ մնալը նույնպես վտանգավոր է։

Սպատիֆիլիումը խորը ստվերի բույս չէ։ Լույսի ուժեղ պակասի դեպքում աճն ու ծաղկումը թուլանում են։

Հասանելի տարբերակները ներկայացված են սպատիֆիլիումների բաժնում։

Դրացենա

Դրացենաները գնահատվում են ուղղաձիգ ձևի և նեղ դեկորատիվ տերևների համար։ Տարբեր տեսակներն ու սորտերը տարբերվում են գունավորմամբ, բարձրությամբ և լուսավորության պահանջներով։

Դրացենաների մեծ մասը նախընտրում է պայծառ ցրված լույս և չափավոր ջրում՝ հողախառնուրդի մասնակի չորացումից հետո։ Երկարատև գերխոնավացման դեպքում արմատները կարող են վնասվել, իսկ չափազանց չոր օդի և ջրի որակի խնդիրների դեպքում երբեմն չորանում են տերևների ծայրերը։

Համապատասխան բույսերը կարող եք դիտել դրացենաների բաժնում։

Ֆիկուս էլաստիկա

Ֆիկուս էլաստիկան ունի խոշոր, հաստ տերևներ և հարմար է լուսավոր տան կամ գրասենյակի համար։ Որքան մեծ է առողջ տերևային մակերեսը, այնքան ավելի ակտիվ է բույսը մասնակցում բնական գազափոխանակությանը, սակայն դա միևնույն է այն չի դարձնում օդափոխության համակարգի փոխարինող։

Ֆիկուսին անհրաժեշտ են պայծառ ցրված լույս, կայուն տեղ և չափավոր ջրում։ Խոշոր տերևները օգտակար է պարբերաբար մաքրել փոշուց՝ փափուկ խոնավ կտորով։

Չարժե օգտագործել տերևներին արհեստական փայլ հաղորդող միջոցներ․ դրանք չեն բարելավում ֆոտոսինթեզը և կարող են անցանկալի շերտ թողնել մակերեսին։

Էպիպրեմնում

Էպիպրեմնումը, որը հայտնի է նաև որպես պոտոս, աճեցնում են որպես մագլցող կամ կախվող բույս։ Այն կարող է դիմանալ լույսի չափավոր պակասին, բայց լավ ցրված լուսավորության դեպքում ավելի արագ է աճում և ավելի արտահայտիչ տերևներ է ձևավորում։

Ջրումը կատարում են հողախառնուրդի մասնակի չորացումից հետո։ Չափազանց մեծ ծաղկամանի և խիտ, երկար ժամանակ թաց հողի դեպքում մեծանում է արմատների վնասման վտանգը։

Էպիպրեմնումը հարմար է տեղադրել դարակի, բարձր հենարանի կամ հատուկ հենակի վրա՝ հաշվի առնելով երեխաների և ընտանի կենդանիների անվտանգությունը։

Ալոե

Ալոեին անհրաժեշտ է շատ ավելի պայծառ լուսավորություն, քան քլորոֆիտումին կամ սպատիֆիլիումին։ Այն սուկուլենտ է, որը ջուր է կուտակում մսալի տերևներում և պահանջում է լավ չորացող հողախառնուրդ։

Հաճախակի ջրումը հատկապես վտանգավոր է ձմռանը և լույսի պակասի դեպքում։ Ալոեի համար ավելի կարևոր են արևոտ տեղն ու համապատասխան սուբստրատը, քան այն օդը մաքրելու համար օգտագործելու փորձը։

Բուժիչ կամ կոսմետիկ հատկությունները չի կարելի ինքնաբերաբար վերագրել յուրաքանչյուր դեկորատիվ օրինակին։ Խանութից գնված բույսը կարող էր մշակված լինել սննդային կամ բժշկական օգտագործման համար չնախատեսված միջոցներով։

Ինչ բույսեր ընտրել ննջասենյակի համար

Ննջասենյակի համար ավելի լավ է ընտրել այնպիսի բույս, որը համապատասխանում է լուսավորությանը և չի պահանջում մշտապես թաց հող։ Միայն բույսի ներկայությունը սենյակում չի երաշխավորում քնի բարելավում կամ թթվածնի մակարդակի նկատելի բարձրացում։

Լուսավոր ննջասենյակի համար կարող են հարմար լինել ֆիկուսը, դրացենան, քլորոֆիտումը կամ որոշ սուկուլենտներ։ Ավելի մեղմ լուսավորությամբ տարածքի համար հաճախ ընտրում են սանսևիերիա, էպիպրեմնում կամ ագլաոնեմա։

Ընտրելիս նաև հաշվի առեք կոնկրետ տեսակի անվտանգությունը երեխաների և կենդանիների համար։ Այն բույսերը, որոնք չի կարելի ծամել, պետք է տեղադրել ազատ հասանելիությունից հեռու։

Ինչպես պահպանել տերևների բնական աշխատանքը

Որպեսզի բույսը նորմալ ֆոտոսինթեզ իրականացնի և պահպանի դեկորատիվ տեսքը, նրան անհրաժեշտ են համապատասխան պայմաններ, ոչ թե «օդի մաքրումն ուժեղացնող» հատուկ լուծույթներ։

• Ապահովեք տվյալ տեսակին համապատասխան լուսավորություն։
• Թույլ մի տվեք հողի մշտական գերխոնավացում։
• Օգտագործեք դրենաժային անցքերով ծաղկաման։
• Խոշոր տերևները պարբերաբար մաքրեք փոշուց։
• Մի գերազանցեք պարարտանյութի չափաբաժինը։
• Կանոնավոր ստուգեք բույսը վնասատուների առկայության համար։
• Այն մի տեղադրեք մարտկոցին շատ մոտ կամ օդորակիչի հոսքի տակ։
• Առանց անհրաժեշտության մի օգտագործեք տերևների փայլեցնող միջոցներ։

Ընդհանուր խորհուրդները ներկայացված են սենյակային բույսերի խնամքի հիմունքների մասին հոդվածում։

Երբ սենյակային բույսերը կարող են վատացնել սենյակի պայմանները

Խնդիրները սովորաբար կապված են ոչ թե հենց բույսի, այլ սխալ խնամքի հետ։

• Մշտապես թաց հողի վրա կարող է բորբոս առաջանալ։
• Ջրի լճացումը նպաստում է արմատների փտմանը։
• Ծաղկամանի մեջ ավելացված օրգանական մնացորդները գրավում են մանր ճանճերին։
• Չափազանց խիտ դասավորված բույսերը դժվարացնում են օդի շրջանառությունը։
• Վնասատուներով վարակված բույսը կարող է վարակել ամբողջ հավաքածուն։
• Ծաղկող տեսակները և խոնավ հողը երբեմն անհարմարություն են առաջացնում զգայուն մարդկանց մոտ։

Նոր բույսը ցանկալի է որոշ ժամանակ առանձին պահել և ստուգել տերևների ստորին կողմերը, երիտասարդ ընձյուղներն ու հողի մակերեսը։

Հնարավո՞ր է օդը մաքրել շատ մեծ քանակությամբ բույսերով

Տեսականորեն տերևների ընդհանուր մակերեսի մեծացումը բարձրացնում է բույսերի և օդի միջև փոխազդեցության ընդհանուր ծավալը։ Սակայն սովորական օդափոխանակությանը համեմատելի արդյունքի համար անհրաժեշտ կլիներ անիրատեսական մեծ քանակությամբ ծաղկամանային բույսեր։

Այդ քանակությունը կպահանջեր մշտական ջրում ու խնամք, ինչպես նաև կարող էր խնդիրներ առաջացնել խոնավության, միջատների և տարածքի օգտագործման հետ։ Այդ պատճառով միայն օդը մաքրելու նպատակով սենյակը խիտ ջերմոցի վերածելը նպատակահարմար չէ։

Բույսերը պետք է օգտագործել որպես ինտերիերի և տնային հավաքածուի մաս, իսկ օդի որակի հարցը լուծել համապատասխան տեխնիկական և կենցաղային միջոցներով։

Գլխավորը օդը մաքրող բույսերի մասին

Քլորոֆիտումը, սանսևիերիան, սպատիֆիլիումը, դրացենան, ֆիկուսը, էպիպրեմնումը և ալոեն իսկապես ուսումնասիրվել կամ հաճախ հիշատակվել են օդի աղտոտիչների կլանման հետ կապված։ Սակայն հայտնի արդյունքների մեծ մասը ստացվել է փոքր, վերահսկվող լաբորատոր խցիկներում։

Սովորական բնակարանում մի քանի բույս չեն փոխարինում աղտոտման աղբյուրների հեռացմանը, օդափոխմանը, աշխատող օդափոխության համակարգին և օդի զտմանը։ Դրանց իրական արժեքը դեկորատիվ տեսքն է, ձևերի բազմազանությունը և ինտերիերն ավելի կենդանի դարձնելու հնարավորությունը։

Բույսն ընտրեք ոչ թե ամբողջ սենյակի օդը մաքրելու խոստման, այլ լուսավորության, ջրման ռեժիմի, հասանելի տարածքի և խնամքի ձեր հնարավորությունների համաձայն։